راهنمای کامل چک صیادی از ثبت، استعلام، انتقال تا نرخ کارمزد در سال ۱۴۰۵

از سال ۱۴۰۰، بانک مرکزی ایران استفاده از «چک‌های صیادی» را اجباری کرد. هدف از این کار، شفاف‌تر شدن مبادلات، کم شدن چک‌های برگشتی و جلوگیری از کلاهبرداری بود. امروز دیگر فقط نوشتن یک چک کاغذی کافی نیست. هر چک باید در سامانه‌ای به نام «صیاد» (سامانه یکپارچه اطلاعات آثار و اسناد) ثبت شود. کارهای دیگری مثل تأیید کردن، انتقال زدن و استعلام گرفتن هم باید به صورت الکترونیکی انجام شوند.

از سال ۱۴۰۰، بانک مرکزی ایران استفاده از «چک‌های صیادی» را اجباری کرد. هدف از این کار، شفاف‌تر شدن مبادلات، کم شدن چک‌های برگشتی و جلوگیری از کلاهبرداری بود. امروز دیگر فقط نوشتن یک چک کاغذی کافی نیست. هر چک باید در سامانه‌ای به نام «صیاد» (سامانه یکپارچه اطلاعات آثار و اسناد) ثبت شود. کارهای دیگری مثل تأیید کردن، انتقال زدن و استعلام گرفتن هم باید به صورت الکترونیکی انجام شوند.

در این مقاله، قدم به قدم یاد می‌گیرید که چک صیادی را چطور ثبت کنید، استعلام بگیرید، انتقال بدهید و در نهایت نقد کنید. انتهای مقاله هم جدول کارمزد (هزینه) خدمات چک در سال ۱۴۰۵ را می‌بینید.

چک صیادی چیست و چه شکلی است؟

چک صیادی همان برگ کاغذی همیشگی است، اما با یک فرق مهم: یک کد ۱۶ رقمی دارد که در سامانه بانک مرکزی ثبت می‌شود. این کد در بالای سمت چپ برگ چک نوشته شده است. همچنین رنگ این چک‌ها بنفش است و پایین آن این عبارت حک شده: «کارسازی این چک، منوط به ثبت صدور، دریافت و انتقال آن در سامانه صیاد است».

اگر چک در سامانه ثبت نشود، اعتبار قانونی ندارد. یعنی اگر پشت آن را هم امضا کرده باشید، در صورت برگشتن، نمی‌توانید از صادرکننده شکایت کنید.

چرا باید چک را در سامانه صیاد ثبت کنیم؟

ثبت چک در این سامانه چند مزیت مهم دارد:

1. اعتماد بیشتر: کسی که چک را می‌گیرد، قبل از قبول کردن می‌تواند وضعیت اعتباری صادرکننده را ببیند.
2. کاهش کلاهبرداری: چون هویت صادرکننده و گیرنده دقیق ثبت می‌شود، جعل چک یا دادن چک بدون پشتوانه خیلی سخت می‌شود.
3. شفافیت در انتقال: دیگر خبری از پشت‌نویسی روی کاغذ نیست. هر بار که چک دست به دست می‌شود، باید در سامانه ثبت شود.
4. مسدود شدن حساب در صورت برگشت: اگر چک برگشت بخورد، ظرف ۲۴ ساعت تمام حساب‌های صادرکننده در همه بانک‌ها مسدود می‌شود.

چگونه چک را در سامانه صیاد ثبت کنیم؟ (مراحل صدور)

فقط کسی که دسته چک به نام اوست (صادرکننده) می‌تواند چک را ثبت کند. برای این کار باید از ابزارهای بانکداری الکترونیک همان بانک استفاده کنید.

روش‌های اصلی این‌ها هستند:

1. همراه‌بانک (اپلیکیشن موبایل بانک)
2. اینترنت‌بانک (وب‌سایت بانک)
3. نسخه مخصوص وب سامانه صیاد در بعضی بانک‌ها (مثل پارسیان، ملت)
4. خدمات پیشخوان الکترونیک در برخی بانک‌ها (رسالت، پاسارگاد، مسکن)
5. مراجعه حضوری به شعبه

مراحل گام به گام در همراه‌بانک یا اینترنت‌بانک:

1. وارد اپلیکیشن یا سایت بانک خود شوید (همان بانکی که دسته چک را از آن گرفته‌اید)
2. بخش «مدیریت چک» یا «چک صیادی» را پیدا کنید و بزنید.
3. روی گزینه «ثبت» کلیک کنید.
4. کد ۱۶ رقمی که روی برگ چک نوشته شده را وارد کرده و «تایید و ادامه» را بزنید.
5. مبلغ چک، تاریخ سررسید و دلیل نوشتن چک («بابت») را وارد کنید.
6. اطلاعات گیرنده چک را ثبت کنید: حقیقی یا حقوقی بودن، نام و نام خانوادگی، کد ملی یا شناسه ملی. بعد «افزودن» و سپس «تایید و ادامه» را بزنید.
7. اگر توضیح دیگری دارید، در کادر «شرح چک» بنویسید (اختیاری).
8. همه اطلاعات را یک بار دیگر نگاه کنید. اگر درست بود، گزینه «تایید و صدور چک» را بزنید.

نکته خیلی مهم: اگر صادرکننده قبلاً چک برگشتی داشته و هنوز رفع سوءاثر نکرده باشد، نمی‌تواند چک جدید ثبت کند.

گیرنده چک چه کار باید بکند؟ (استعلام و تأیید)

بعد از اینکه صادرکننده چک را ثبت کرد، برگ فیزیکی آن را به گیرنده می‌دهد. خود گیرنده هم باید برای اطمینان، چک را در سامانه صیاد استعلام کند و تأیید نماید.

راه‌هایی که گیرنده می‌تواند استعلام بگیرد:

1. همراه‌بانک یا اینترنت‌بانک خودش (حتی اگر بانکش با بانک صادرکننده فرق داشته باشد)
2. بعضی از اپلیکیشن‌های پرداخت مثل آپ، ایوا، ریوال (اگر سرویس چک صیادی داشته باشند)
3. سامانه پیامکی ۴۰۴۰۷۰۱۷۰۱ (کافی است شناسه ۱۶ رقمی و کد ملی صادرکننده را پیامک کنید)

مراحل تأیید در همراه‌بانک:

1. وارد بخش «چک صیادی» شوید.
2. گزینه «استعلام و تأیید» را انتخاب کنید.
3. شناسه ۱۶ رقمی و کد ملی صادرکننده را وارد کنید.
4. اطلاعاتی که نشان می‌دهد (مبلغ، تاریخ، نام گیرنده) را با برگه فیزیکی چک مقایسه کنید.
5. اگر همه چیز درست بود، گزینه «تأیید» را بزنید.

وقتی گیرنده چک را تأیید کرد، آن چک برای نقد کردن در تاریخ سررسید آماده است. اگر گیرنده اطلاعات را اشتباه دید، می‌تواند چک را «رد» کند. در این صورت صادرکننده باید دوباره از اول اقدام کند.

انتقال چک به شخص دیگر (به جای پشت‌نویسی)

در گذشته، برای انتقال چک به فرد دیگر، پشت آن را امضا می‌کردند (پشت‌نویسی). اما الان در سامانه صیاد، هر انتقال باید الکترونیکی ثبت شود.

مراحل انتقال توسط گیرنده فعلی به شخص جدید:

1. وارد همراه‌بانک یا اینترنت‌بانک خودتان شوید.
2. به بخش «چک صیادی» بروید و گزینه «انتقال چک» را بزنید.
3. هویت خود را با اطلاعات یکی از کارت‌های بانکی عضو شتاب تأیید کنید.
4. بانک صادرکننده چک و شناسه ۱۶ رقمی را وارد کنید.
5. اطلاعات چک برایتان نشان داده می‌شود. اگر تأیید می‌کنید، گزینه «انتقال چک» را بزنید.
6. مشخصات شخص جدید (حقیقی/حقوقی و کد ملی یا شناسه ملی) را وارد کرده و دکمه «استعلام» را بزنید.
7. خلاصه اطلاعات چک و گیرنده جدید نشان داده می‌شود. اگر صحیح است، «تایید و انتقال» را کلیک کنید.
8. برگ فیزیکی چک را به شخص جدید بدهید. او هم باید وارد سامانه شود و چک را تأیید کند.

توجه کنید که هر بار انتقال، یک مرحله ثبت و تأیید جداگانه لازم دارد. این روش جایگزین پشت‌نویسی قدیمی شده است.

چطور چک صیادی را نقد کنیم؟

در روزی که روی چک نوشته شده (سررسید)، آخرین کسی که چک به نام اوست (ذینفع نهایی) می‌تواند برای گرفتن پول اقدام کند:

به هر شعبه از بانکی که چک را صادر کرده مراجعه کنید.

برگ فیزیکی چک را به همراه کارت ملی ببرید.

بانک از سامانه صیاد استعلام می‌کند و اگر همه چیز درست باشد، پول چک را به حساب شما واریز می‌کند.

اگر حساب صادرکننده پول کافی نداشته باشد:

اول، هر چه در حساب جاری او هست، به شما داده می‌شود.

اگر باز هم کم بیاید، از سایر حساب‌های همان فرد در همان بانک (مثل حساب قرض‌الحسنه یا سپرده) برداشت می‌کنند.

اگر پس از این کارها، هنوز مبلغ چک کامل نشود، چک برگشت می‌خورد و ظرف ۲۴ ساعت همه حساب‌های صادرکننده در تمام بانک‌ها مسدود می‌گردد.

استعلام اعتبار صادرکننده قبل از گرفتن چک

این یکی از بهترین امکانات سامانه صیاد است. شما می‌توانید قبل از اینکه چک را قبول کنید، ببینید صادرکننده سابقه چک برگشتی دارد یا نه.

چند راه برای استعلام:

1. مراجعه به وب‌سایت بانک مرکزی به آدرس www.cbi.ir و رفتن به بخش سامانه صیاد
2. استفاده از همراه‌بانک یا اینترنت‌بانک خودتان (نیازی به مراجعه به بانک صادرکننده نیست)
3. اپلیکیشن‌های پرداخت مثل آپ، ایوا، ریوال
4. سامانه پیامکی: شماره ۴۰۴۰۷۰۱۷۰۱ را به این شکل پیامک کنید: شناسه ۱۶ رقمی * کد ملی صادرکننده

اطلاعاتی که از این استعلام به دست می‌آورید:

*-مجموع مبالغ چک‌های برگشتی (چه رفع سوءاثر شده و چه نشده)

*-مبالغ چک‌هایی که هنوز در جریان هستند و تسویه نشده‌اند

بعد از اولین استعلام، سامانه به طور خودکار هر چک جدیدی که به نام آن صادرکننده ثبت شود، به شما پیامک می‌زند.

کارمزد خدمات چک در بانک‌ها (سال ۱۴۰۵)

بانک مرکزی نرخ کارمزد (هزینه) خدمات چک را برای همه بانک‌ها یکسان تعیین کرده است.

متن زیر مهم‌ترین هزینه‌ها را به تومان نشان می‌دهد:

1. رفع سوءاثر چک (به ازای هر برگ) ۱۴,۴۰۰
2. درخواست عدم پرداخت هر برگ چک ۱۴,۴۰۰
3. ابطال چک به درخواست مشتری (هر فقره) ۱,۴۴۰
4. صدور چک موردی برای اشخاص ۷,۰۰۰
5. تحویل دسته چک در شعبه‌ای غیر از شعبه اصلی حساب ۲,۴۰۰
6. صدور دسته چک (به اضافه هزینه چاپ و تمبر مالیاتی) ۶,۰۰۰
7. صدور چک تضمین شده (هر فقره) ۷,۲۰۰
8. اعلام منع پرداخت چک مفقودی ۵۷,۶۰۰
9. صدور المثنی (هر فقره) ۷,۲۰۰

توجه: این مبالغ ممکن است در برخی بانک‌ها خیلی کم فرق کند، اما سقفی که بانک مرکزی تعیین کرده، همین ارقام است.

تعیین سقف اعتباری برای صدور چک (بر اساس اعتبارسنجی)

بانک مرکزی تازه خبر داده که قصد دارد برای هر فرد، سقفی برای مبلغ چک‌هایی که می‌تواند صادر کند، تعیین کند. این سقف بر اساس نمره اعتبارسنجی آن شخص خواهد بود. یعنی اگر کسی سابقه مالی بدی داشته باشد (بدهی، چک برگشتی، گردش مالی کم)، نمی‌تواند چک‌های خیلی بزرگ صادر کند. این طرح هنوز نهایی نشده، اما احتمالاً به زودی اجرا می‌شود. هدف این است که کسی نتواند چک بدون پشتوانه بدهد و اعتماد در سیستم بانکی بیشتر شود.

جمع‌بندی:

سامانه صیاد، سیستم چک در ایران را کاملاً متحول کرده است. حالا شما می‌توانید در کمتر از چند دقیقه، چک را ثبت، تأیید، انتقال و استعلام کنید.

نکاتی که همیشه باید به خاطر داشته باشید:

هر چک صیادی یک کد ۱۶ رقمی منحصربه‌فرد دارد و رنگش بنفش است.

صادرکننده حتماً باید قبل از دادن چک، آن را در سامانه ثبت کند.

گیرنده هم حتماً باید چک را استعلام و تأیید کند. اگر نکند، در صورت برگشت چک، نمی‌تواند شکایت کند.

انتقال چک فقط از طریق سامانه انجام می‌شود. پشت‌نویسی کاغذی دیگر قبول نیست.

اگر چک برگشت بخورد، ظرف ۲۴ ساعت همه حساب‌های صادرکننده در همه بانک‌ها مسدود می‌شود.

کارمزد خدمات چک در سال ۱۴۰۵ از ۱,۴۴۰ تومان تا ۵۷,۶۰۰ تومان است.

اگر می‌خواهید چک صادر کنید یا بگیرید، این مراحل را با دقت انجام دهید تا بعداً به دردسر نیفتید. برای آگاهی از آخرین تغییرات، می‌توانید به وب‌سایت بانک مرکزی (www.cbi.ir) سر بزنید.

منبع :کافی نت آنلاین